Style językowe
Stylem językowym jest sposób posługiwania się językiem, zależny od celu wypowiedzi, odbiorcy i tematu.
Wyróżnia się style funkcjonalne, do których należą styl: potoczny, urzędowy, publicystyczny, naukowy i artystyczny. Dodatkowo istnieją style retoryczny i osobisty, a także stylistyczne odmiany, takie jak stylizacja (np. archaizacja, dialektyzacja).
Styl potoczny
To język codziennych rozmów – swobodny, często nie do końca poprawny, pełen skrótów, zdań urywanych w połowie. Pojawiają się w nim kolokwializmy, regionalizmy, czasem wulgaryzmy.
Gdzie się go używa?
- rozmowa z przyjaciółką / kumplem
- wiadomości na Messengerze, SMS
- pamiętnik, prywatne notatki
Przykładowe zdania:
- „Ej, widziałaś ten film? Mega fajny, musimy iść jeszcze raz!”
- „Spoko, ogarnę to jutro, dziś już padam.”
Styl naukowy
To język tekstów pisanych przez specjalistów dla specjalistów. Ma być możliwie dokładny i obiektywny. Zawiera terminy naukowe, długie, złożone zdania. Autor „chowa się” za tekstem – unika „ja”, „my”, emocji i ocen.
Gdzie się go używa?
- artykuły w czasopismach naukowych
- prace magisterskie, doktorskie
- referaty na konferencjach specjalistycznych
Przykładowe zdania:
„Analiza materiału empirycznego pozwala stwierdzić, iż hipoteza została częściowo potwierdzona.”
„Przeprowadzone badania dowodzą istotnej zależności między X a Y.”
Styl popularnonaukowy
Tłumaczy treści naukowe w sposób prostszy i bardziej „ludzki”. Temat jest naukowy, ale język – przystępny: autor wyjaśnia trudne pojęcia, podaje przykłady, czasem zwraca się bezpośrednio do czytelnika.
Gdzie się go używa?
- artykuły w czasopismach typu „Focus”, „National Geographic”
- książki popularnonaukowe („Fizyka dla laików” itd.)
- filmy i podcasty edukacyjne
Przykładowe zdania:
„Jak zobaczysz na niebie jasną smugę, prawdopodobnie masz do czynienia z meteorem – potocznie mówimy wtedy ‘spadająca gwiazda’.”
„Czym właściwie jest czarna dziura? Najprościej mówiąc, to miejsce, z którego nawet światło nie może uciec.”
Styl urzędowy
To język pism oficjalnych. Jest sztywny, bezosobowy, precyzyjny. Ma nie budzić wątpliwości – ważna jest jednoznaczność, a nie „ładne brzmienie”. Często pojawiają się zwroty typu: „wnoszę o…”, „zwracam się z prośbą…”, „należy uiścić opłatę”.
Gdzie się go używa?
- podania, wnioski, skargi
- regulaminy, decyzje administracyjne
- pisma z urzędu, szkoły, banku
Przykładowe zdania:
„Wnioskodawca zobowiązany jest uiścić opłatę w wysokości 50 zł.”
„Zwracam się z uprzejmą prośbą o wydanie duplikatu świadectwa.”
Styl artystyczny
Jest typowy dla literatury pięknej. Liczy się nie tylko to, co autor mówi, ale też jak to mówi. Pojawiają się metafory, porównania, gra brzmieniem, neologizmy, bogate słownictwo – wszystko po to, by wywołać emocje i zbudować nastrój.
Gdzie się go używa?
- powieści, opowiadania, poezja, dramat
- czasem w piosenkach, tekstach artystycznych na scenie
Przykładowe zdania:
„Noc spłynęła na pola miękkim, atramentowym welonem.”
„Miasto drżało w upale jak rozgrzana oddechem bestia.”
Styl publicystyczny
To język prasy, portali informacyjnych, programów publicystycznych. Ma informować, ale też komentować i przekonywać. Jest dość jasny, obrazowy, często zawiera oceny, pytania retoryczne, metafory.
Gdzie się go używa?
- artykuły w gazetach i na portalach (felietony, komentarze, reportaże)
- programy informacyjne i publicystyczne
- blogi opiniotwórcze
Przykładowe zdania:
„Nowa reforma budzi kontrowersje – zwolennicy mówią o konieczności zmian, przeciwnicy ostrzegają przed chaosem.”
„Czy stać nas na kolejne lata milczenia w sprawie kryzysu mieszkaniowego?”
Jeśli chcesz zobaczyć, jak mogłoby wyglądać zadanie maturalne związane z tym tematem, kup Maturalny Kalendarz Adwentowy, w którym codziennie znajdziesz inne: streszczenie, motywy, fragmenty lektury, konteksty, zadania
