Darmowe notatki z języka polskiego do matury 2026.
W dzisiejszym powtórzeniu poznasz: odpowiedzi na pytania jawne do matury ustnej.
Opracowanie przygotowała:
Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka pierwszych opracowań na maturę ustną!
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 13. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Opracowanie pytań jawnych do Lalki
Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
WSTĘP
W dawaniu i otrzymywaniu miłości człowiek odnajduje sens życia i poczucie szczęścia. Niestety nie każde romantyczne uniesienie przynosi jednostce oczekiwane następstwa, takie jak ślub, czy założenie rodziny. Miłość może być siłą motywującą do działania, ale i uczuciem wpływającym na człowieka w sposób destruktywny. Odwołując się do motywu miłości w kontekście „Lalki” Bolesława Prusa, należy nadmienić, że miłość głównego bohatera była jednostronna, nosiła znamiona miłości platonicznej, romantycznej i nieszczęśliwej. Stała się siłą nie tyle motywującą, ile determinującą bohatera. Zgromadzenie majątku czy obycie towarzyskie Stanisława Wokulskiego jest konsekwencją jego gorącego uczucia, które gdy opada i wygasa, wprowadza bohatera w stan neurastenii. Miłość kupca galanteryjnego do arystokratki narodziła się podczas wizyty w teatrze. Ta pozornie błaha okoliczność rzuca jednak światło na relację między bohaterami. Stanisław i Izabela będą bowiem prowadzić grę, która w konsekwencji unieszczęśliwi ich oboje. Nim jednak kupiec przepadnie bez wieści, a panna wstąpi do zakonu, mężczyzna, pałający silnym, namiętnym i przejmującym nad nim kontrolę uczuciem odnajdzie sens swojej egzystencji w działaniu, wynikłym z miłości.
ROZWINIĘCIE
Argument 1
Zacznijmy od pracy i chęci pomnażania majątku, do których może skłaniać człowieka miłość.
Przykład 1
Stanisław Wokulski determinowany siłą uczucia zdawał sobie sprawę z tego, że tylko statusem finansowym mógł zaimponować przedstawicielce wyższej klasy społecznej. Bohater przywiózł z wojny turecko-rosyjskiej kapitał pomnożony aż ośmiokrotnie! Swoimi zasobami finansowymi imponował także innym arystokratom (Łęcki, Książę, Baron i in.), dzięki czemu zyskał uwagę i łaskawość Izabeli. Ostatecznie kapryśna panna zgodziła się wyjść za Wokulskiego. Do małżeństwa jednak nie doszło, ze względu na niewierność kobiety.
Wniosek
Opisany przykład dowodzi, że miłość może być motywatorem do zmiany swojej sytuacji życiowej. Niestety, fatalne zakończenie związku Stanisława z Izabellą wpłynęło na bohatera destruktywnie i zgromadzony majątek tylko przypominał mu o arystokratce.
Argument 2
Kochając kogoś bardzo różniącego się od nas, pragniemy upodobnić się do obiektu naszych westchnień, co działa na nas destrukcyjnie.
Przykład 2
Stanisław Wokulski miał co prawda tytuł szlachecki, ale jego styl życia i praca były typowe dla mieszczaństwa. Dlatego też zdecydował się na naukę języka angielskiego, aby zdobyć kompetencje prowadzenia rozmów z ukochaną. Postanowił także sprzedać sklep, by nie narażać Izabeli na szykany ze strony przyjaciół i rodziny, że związała się z kupcem galanteryjnym. Bohater niemalże zatracił siebie dla ukochanej. Porzucił dawną pasję do nauki, nie dbał o relacje z przyjaciółmi, zaczął bywać na balach. To usilne zabieganie o względy arystokracji wykończyły Stanisława psychicznie. Po zerwaniu zaręczyn mężczyzna nie mógł się pozbierać. Sam nie wiedział, kim jest i co ma ze sobą zrobić.
Wniosek
Jak widzimy więc jednostka, którą do zamiany swojego dotychczasowego stylu życia, skłania miłość, nie czuje się szczęśliwa. Każdy z nas, w pewnym wieku jest już ukształtowanym człowiekiem i próba radykalnej zmiany może prowadzić do załamania nerwowego. Właśnie taka sytuacja dotknęła Wokulskiego.
Argument 3
Jakie jeszcze działania podejmuje Wokulski ożywiony siłą miłości? Wydaje się, że uczucie uwrażliwia go na sprawę cierpienia.
Przykład 3
Bohater angażuje się w działania charytatywne. Pomaga Marii i Wysockiemu. Jednocześnie odnosimy wrażenie, że miłość do Izabeli nie pozwalała mu się angażować w sprawy społeczne. A więc to co zrobił kupiec, to ostatecznie porzucił idee pracy u podstaw i pracy organicznej. Na końcu powieści sprzedał spółkę i sklep i znikł. Po rozczarowaniu miłosnym nie interesowały go już sprawy ogółu
Wniosek
Prus wskazuje na sprzeczność między szczęściem osobistym a dbaniem o innych. Losy Wokulskiego pokazują, że poświęcenie się sprawom swojego serca oddala jednostkę od pasji (porzucenie planów związanych z nauką) i społecznikostwa. To typowa dla sporu romantyków z pozytywistami opozycja. Wg wzoru romantycznego poświęcenie się dla ogółu było ważniejsze z niż szczęście osobiste.
Kontekst historycznoliteracki
Dlatego też możemy powiedzieć, że Wokulskiemu jest bliżej do koncepcji bohatera romantycznego, ale o postawie werterycznej, nie bajronicznej. Miłość Stanisława do Izabeli jest jak uczucie Wertera do Lotty z powieści epistolarnej Goethego. W obu przypadkach wybranka była idealizowana. Bohater „Lalki” po rozczarowaniu miłosnym nie przeszedł wewnętrznej przemiany jak Konrad, Kordian czy Soplica. Nie zaangażował się w działania na rzecz ojczyzny. Znikł, niczym tajemniczy Gustaw, z którego rozpacz uczyniła upiora.
ZAKOŃCZENIE
Podsumowując, nie można się nie zgodzić z tezą, że miłość popycha bohaterów literackich do działania. Jednakże w przypadku powieści Prusa miłość nakazuje bohaterowi gromadzić majątek, poznawać konwenanse arystokracji i porzucić dotychczasowe życie. Motywację, jaką jest miłość, Prus przedstawia więc jako determinację, od której bohater nie może się uniezależnić. Ów determinizm pojawia się w powieści także w kontekście innych tematów takich jak obraz społeczeństwa.
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 13. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Opracowanie pytań jawnych do Chłopów
Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie „Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
WSTĘP
Jednym z typowych rozwiązań literackich Młodej Polski było wprowadzanie do swoich utworów bohaterów chłopskich. Prym w tym temacie wiedzie powieść naturalistyczna Władysława Stanisława Reymonta pt. „Chłopi”. Tekst bywa nawet określany epopeją chłopską, gdyż w niezwykle obrazowy sposób ukazuje obyczaje i tradycje tej grupy społecznej. Na potrzeby niniejszej wypowiedzi przyjrzymy się konkretnym zwyczajom i temu, jak dużą rolę pełniły w życiu społeczeństwa.
ROZWINIĘCIE
Argument 1
Jak już zostało powiedziane, bohaterami powieści Reymonta są chłopi, mieszkańcy Lipiec. Akcja powieści rozgrywa się prawdopodobnie pod koniec XIX wieku, na pewno już po akcie uwłaszczenia, gdyż bohaterowie mają swoją ziemię na własność, pojawiają się także wspomnienia o powstaniu styczniowym. Wokół roli i pracy w polu upływa całe życie chłopów, ale bywa, mieszkańcy Lipiec gromadzą się, by wspólnie obierać kapustę, słuchać pobożnych historii, czy kolędować. Ukazane w pierwszym tomie książki obyczaje, związane ze wspólnym spędzaniem dni wolnych od pracy na powietrzu, dowodzą, jak zżyta była społeczność ludowa.
Przykład 1
Reymont z pietyzmem i szczegółowością charakterystyczną dla naturalizmu opisuje, jak w domu Borynów spotykają się lipieckie kobiety, by przy wspólnej pracy rozmawiać, śmiać się, a nawet plotkować. Na przykład jedna z kobiet opowiada o tym, że ktoś ukradł konia młynarzowi. Ale takie spotkania są dla tej społeczności także pretekstem do spotkań damsko-męskich. Maciej Boryna (główny bohater powieści) widzi, że Jagna Paczesiówna (młoda kobieta, z którą chce się ożenić) włożyła podarowaną mu przez niego chustę, co sprawia mu przyjemność. Nie rozmawia jednak z kobietą, by nie stać się tematem do plotek.
Wniosek
Ukazane przykłady pokazują, że obyczaje scalały społeczność chłopską. Spotkania towarzyskie były zebraniami gromady, podczas których kształtowały i umacniały się relacje między mieszkańcami wsi.
Argument 2
Tradycjami, które zostały opisane w powieści celem sportretowania społeczności chłopskiej były także wydarzenia związane z wejściem w związek małżeński.
Przykład 2
Na przykładzie losów Jagny i Macieja Boryny możemy prześledzić, jak chłopi organizowali zaręczyny i ślub. Na początku, zainteresowany panną mężczyzna, wysyłał do jej domu swatów. W „Chłopach” to sam wójt udaje się do domu Dominikowej, by wybadać sytuację. Symbolem zgody dziewczyny było wypicie kieliszka wódki, przyniesionej przez znajomych konkurenta o jej rękę. Jagna wypija wódkę i tym samym staje się narzeczoną Macieja.
Po jakimś czasie dochodziło do ślubu i wesela. Reymont szczegółowo opisuje zabawę, którą Boryna organizuje w karczmie.
Kontekst teoretycznoliteracki
Warto w tym momencie wytłumaczyć, na czym polegała konwencja naturalizmu i syntezy sztuk, po które sięga Reymont. Naturalizm, wprowadzony do literatury przez Emila Zolę to kategoria estetyczna, dla której charakterystyczne jest posługiwanie się bardzo szczegółowymi opisami (np. opis sukni Jagny) i nieunikanie obrazów nędzy, choroby (np. opis śmierci Kuby) itp. Z kolei synteza sztuk to połączenie w jednym dziele różnych rodzajów sztuki. W przypadku omawianej powieści synteza sztuk realizuje się, gdy kobiety zaczynają śpiewać, a Reymont opisuje, jaka muzyka i taniec towarzyszy zabawie. Widzimy zatem Jagnę, której towarzyszą kobiety i Macieja, który przybywa z kompanią mężczyzn. Dochodzi do tradycyjnej wymiany przyśpiewek (którym przewodzi Jagustynka) o tematyce małżeńskiej. Młoda żona musi bowiem w symboliczny sposób opłakać swoje panieństwo, a mężczyzna dowieść swojej pozycji. Potem Jagna symbolicznie ściąga wianek i kobiety nakładają jej na głowę czepiec — nakrycie głowy, które jest znakiem rozpoznawczym mężatek. Tradycja nakazuje także ścięcie długich włosów, ale na to Jagna się nie godzi i, ku zgorszeniu gromady, zachowuje swój piękny, długi warkocz.
Wniosek
Reymont pokazuje nam, że życie osobiste chłopów było podporządkowane pewnym rytuałom, których należało przestrzegać. Wesele ma swoje symboliczne elementy, dzięki którym nowożeńcom łatwiej było oswoić się z nową sytuacją życiową.
Argument 3
Pisząc o tradycjach i obyczajach w życiu chłopskiej społeczności nie sposób nie wspomnieć o ich związku z religią katolicką.
Przykład 3
W pierwszej części powieści opisano Dzień Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny. Cała wieś udaje się wtedy do kościoła i gorliwie modli się za bliskich zmarłych. Bardzo ważne jest to, by złożyć w ofierze sześć groszy lub dary natury (jajka). Dzięki temu duchowny wymieniał nazwiska i modlił się za zmarłych członków rodziny. Warto w tym momencie wspomnieć o Witku, parobku Borynów, który usuwa się na koniec kolejki i wstydzi, bo nie zna swoich przodków. Jest sierotą i nie ma za kogo się modlić. Postanawia jednak skłamać i wymienia przypadkowe imiona, by nie zostać wyszydzonym.
Wniosek
Widzimy zatem, że udział w świętach religijnych był dla chłopskiej społeczności rodzajem obowiązku, którego należało przestrzegać. Brak zaangażowania religijnego mogłoby spotkać się z ostracyzmem społecznym, którego każdy chciał uniknąć, nawet kosztem kłamstwa.
ZAKOŃCZENIE
Podsumowując, na przykładzie „Chłopów” Reymonta widzimy, że w chłopskiej społeczności przestrzegano tradycji religijnych i obyczajów związanych z życiem osobistym i wspólnotowym. Reguły, którym podlegało życie na wsi były jasno określone i każda próba ich przełamania wiązała się z ostracyzmem, czyli wykluczeniem społecznym.
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 13. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Schemat do samodzielnego uzupełnienia
Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wstęp:
a) wyjaśniam jakim uczuciem jest miłość, na czym polega:
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
b) stawiam tezę, która odpowiada na pytanie z tematu (staram się odpowiedzieć tak, by sprecyzować zarówno jeden, jak i drugi aspekt):
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. Rozwinięcie:
Argument 1
Miłość motywuje do działania, gdyż skłania jednostkę do ………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Przykład 1
Czego przykładem jest…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Wniosek 1
Ukazane przykłady służą …………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Argument 2
Miłość wpływa destrukcyjnie na człowieka, bo wiąże się z ……………………………………………………
Przykład 2
Co znajduje potwierdzenie w………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Wniosek 2
Możemy zatem powiedzieć, że ………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. Zakończenie
Powtórzenie tezy: Podsumowując, …………………………………………………………………………………………….
Powtórzenie wniosków cząstkowych:…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
+ Kontekst (pamiętaj, że należy go umieścić w takim miejscu, aby rozwijał myśl)
Warto w tym momencie wspomnieć o ………………………………………………………………………………………
W podobnej sytuacji znalazł się także ……………………………………………………………………………………….
Omawiane zagadnienie wiąże się z pojęciem ………………………………………………………………………….
Podobnie problem ukazał / został ukazany w …………………………………………………………………………
Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie „Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wstęp:
a) wyjaśniam, że bohater chłopski pojawił się w literaturze dopiero w Młodej Polsce, a wcześniej ukazywano obyczajowość i tradycję uprzywilejowanych grup społecznych:
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
b) stawiam tezę, która odpowiada na pytanie: jakie obyczaje i tradycje ukazano w literaturze i po co?
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. Rozwinięcie:
Argument 1
Reymont zwraca uwagę na ……………………………………………………………po to, by…………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Przykład 1
Czego przykładem jest……………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Wniosek 1
Ukazane przykłady służą …………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Argument 2
Autor podkreśla także znacznie ………………………………………………………..po to, żeby…..………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Przykład 2
Co znajduje potwierdzenie w……………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Wniosek 2
Możemy zatem powiedzieć, że …………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. Zakończenie
Powtórzenie tezy: Podsumowując, …………………………………………………………………………………………..
Powtórzenie wniosków cząstkowych:………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
+ Kontekst (pamiętaj, że należy go umieścić w takim miejscu, aby rozwijał myśl)
Warto w tym momencie wspomnieć o ……………………………………………………………………………………
W podobnej sytuacji znalazł się także …………………………………………………………………………………….
Omawiane zagadnienie wiąże się z pojęciem …………………………………………………………………………
Podobnie problem ukazał / został ukazany w …………………………………………………………………………
W moim Opracowaniu Pytań Jawnych znajdziesz wszystkie odpowiedzi oraz schematy do samodzielnego uzupełnienia
