Darmowe notatki z języka polskiego do matury 2026.
W dzisiejszym powtórzeniu poznasz: streszczenie Górą „Edek”, motywy z Proszę państwa do gazu, konteksty do Balladyny
Opracowanie przygotowała:
Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka pierwszych opracowań na maturę ustną!
Streszczenie Górą „Edek” Marka Nowakowskiego
Tekst Marka Nowakowskiego przedstawia krótką scenę z życia miejskiego, która urasta do rangi symbolicznego obrazu mechanizmów władzy i dominacji. Narrator obserwuje konflikt o miejsce parkingowe na zatłoczonej ulicy w centrum miasta. Mały fiat, prowadzony przez nieporadnego, drobnego inteligenta, jako pierwszy próbuje zaparkować, lecz popełnia błąd, odsłaniając część wolnej przestrzeni. Wtedy natychmiast pojawia się potężny, luksusowy ford, który agresywnie napiera na „malucha”, ignorując sygnały klaksonu i protesty innych kierowców. Dochodzi do wojny nerwów, zakończonej kapitulacją słabszego – kierowca fiata ustępuje, a ford zajmuje miejsce.
Konflikt przenosi się na poziom osobisty, gdy obaj mężczyźni wysiadają z samochodów. Konfrontacja fizyczna i psychiczna ujawnia skrajną nierówność: drobny, bezradny inteligent przeciwstawiony zostaje potężnemu, agresywnemu mężczyźnie w skórzanej kurtce – Edkowi. Ten, niczym „wieża oblężnicza”, nie dostrzega nawet swojego przeciwnika i pewnie realizuje własny cel. Scena staje się metaforą triumfu brutalnej siły, bezwzględności i chamstwa nad kulturą, prawem i racjonalnością, a Edek jawi się jako typ społeczny, który szybko rośnie w siłę i podporządkowuje sobie otoczenie.
Pakiet odpowiedzi na maturę ustną + schemat do samodzielnej pracy 2026-2028
Poprzednia najniższa cena: 99,00 zł.
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Pakiet odpowiedzi na pytania jawne na maturę ustną.
Materiał zawiera opracowanie w formie PDF.
Każda wypowiedź ma zaznaczoną tezę, zdania argumentacyjne, wnioski i konteksty.
Razem z opracowaniem pytania dostajesz zeszyt ćwiczeń ze schematem do samodzielnego uzupełnienia.
Materiał dostosowany do lat: 2026-2028.
Motywy z Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego
1. Motyw człowieka zlagrowanego w Proszę państwa do gazu
Człowiek zlagrowany to osoba, która ulega degradacji moralnej i fizycznej po wpływem nieludzkich warunków bytowych i walki o życie.
Tadek (bohater i narrator, a także alter ego autora) ulega temu procesowi. W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” opowiada o odczuwanej złości wobec nowych więźniów. Fakt, że jest zmuszany do katorżniczej pracy wyzuwa go z empatii. Bohater boi się tego procesu i nie rozumie go, czuje, że stopniowo zatraca swoje człowieczeństwo.
W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” ukazano także inne przykłady zlagrowania. Dla ludzi takich jak Henri czy Marsylczyk liczy się tylko to, aby przetrać. Są oni skłonni do kradzieży, do okrucieństwa i żerowania na innych. Ich nadrzędnym celem jest przeżycie, nie traktują innych więźniów jak ludzi.
2. Obraz lagru w Proszę państwa do gazu
Ukazany w obu opowiadaniach nazistowski obóz Auschwitz Birkenau został opisany niezwykle szczegółowo.
Obóz jest sprawnie działającą machiną masowej zagłady ludzi oraz przedsiębiorstwo, przynoszące zyski III Rzeszy.
Na obraz tego państwa w państwie składa się:
- więźniowie obozu żyją w cieniu śmierci i nadziei.
- hierarchia wśród więźniów — ci, którzy współpracują, np. kapo, albo Żyd, czy blokowe mogą cieszyć się minimalnie lepszymi warunkami,
- wszyscy są podporządkowani władzy obozowej i pracują w niewolniczy sposób, wydajność pracy uzyskuje się zastraszaniem, głodzeniem czy wizją potencjalnego zdobycia fantów podczas rozładunku transportu więźniów,
- zarówno władze obozowe, jak i więźniowie uczestniczą w procesie reifikacji,
- ludzie zrywają ze sobą więzi, przyjaźnie są nieliczne — Henri pomaga Tadkowi podczas rozładunku transportu, ale robi to bardzo dyskretnie, wie, że sam nie może się narażać, kobieta wyrzeka się swojego dziecka, gdyż wie, że jako matka, pójdzie od razu na śmierć,
- więźniów obozu traktuje się jak towar — masowe egzekucje, produkcja mydła — śmierć zostaje zdesakralizowana i odheroizowana,
- śmierć jest powszechna — jej przyczyną są nie tylko egzekucje, ale i praca ponad siły i głód,
3. Motyw cierpienia w Proszę państwa do gazu
Ukazane w opowiadaniach cierpienie wiąże się z hekatombą II wojny światowej, więźniowie obozów koncentracyjnych cierpią: niewinnie, gdyż są skazywani tylko za swoje pochodzenie (Żydzi), cierpienie ma wymiar fizyczny tj. śmierć głodowa, wykończenie ciężką pracą oraz psychiczny, związany ze świadomością zatracania uczuć wyższych, odseparowaniu od bliskich i normalnego świata.
Konteksty do Balladyny
1. Szekspiryzm w Balladynie
Obie powieści ukazują zniewolenie jednostki przez narzucone formy. W „Roku 1984” są nimi ideologia, propaganda i język, natomiast w „Ferdydurke” – społeczne role i schematy. Bohaterowie nie mogą być sobą, ponieważ są nieustannie kształtowani przez system.
2. Frenezja w Balladynie
Podobnie jak u Orwella, świat przedstawiony opiera się na niejasnych, opresyjnych mechanizmach władzy. Jednostka zostaje podporządkowana bezosobowemu systemowi, który budzi lęk, poczucie winy i bezradność. W obu utworach człowiek nie rozumie zasad rządzących rzeczywistością.
3. „Makbet” Szekspira jako kontekst do Balladyny
Balladyna, podobnie jak Makbet, dokonuje zbrodni, aby zdobyć i utrzymać władzę. W obu utworach ambicja prowadzi do moralnej degradacji bohatera, a kolejne zbrodnie stają się środkiem do utrzymania pozycji. Władza oparta na przemocy i eliminacji przeciwników okazuje się destrukcyjna.
Omówienie wszystkich epok i lektur, kontekstów oraz opracowanie na maturę ustną znajdziesz w moich Kursach maturalnych
