Maturalny Kalendarz Adwentowy, 19. grudnia

Darmowe notatki z języka polskiego do matury 2026.

W dzisiejszym powtórzeniu poznasz: streszczenie Miejsca, motywy z Innego świata, konteksty do Księgi Hioba

---

Opracowanie przygotowała:

Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka pierwszych opracowań na maturę ustną!

---

---

Streszczenie Miejsca Andrzeja Stasiuka

---

Pierwszoosobowy narrator spotyka turystę w miejscu, gdzie kiedyś stała cerkiew. Mężczyzna z aparatem, jest ciekaw, co znajdowało się kiedyś w tym miejscu, ale narrator nie wydaje się chętny do rozmowy.  Dowiadujemy się, że cerkiew rozebrano i wywieziono do skansenu, aby ją zachować od całkowitego rozkładu. Dostrzega, że turysta chodzi po placu, jak gdyby nigdy nic, nie traktuje tego miejsca, jako miejsca świętego. 

Zaczyna rozmyślać na temat cerkwi i tego, jak ją budowano. Widzi, że turysta nieświadomie fotografuje miejsce, w którym znajdował się ikonostas. 

Narrator nie zna konkretnych danych na temat daty i pierwszych budowniczych (wymyśla imiona: Wasyl, Iwan, Semen), ale to tylko rozbudza wyobraźnię narratora. Wyobraża sobie, że świątynię zaczęto budować zimą, kiedy mieszkańcy wsi mieli więcej czasu. Praca ta musiała być bardzo ciężka ze względu na zamarzniętą ziemię i trudności z przewozem wielkich drzew. Przyroda w tym fragmencie jest animizowana (np. bale drzewa zaczynają się poruszać jakby były żywe), by podkreślić jej nieobliczalność. 

Potem narrator opisuje niszczejącą świątynie. Z czasem drewno, z którego była zaczęło próchnieć, a farba odchodzić. Zwraca jednak uwagę, że dla niego nie sam wystrój cerkwi był istotny, nie ikony, a rodzaj atmosfery panujący w budowli.

Wspomina dawnych mieszkańców tej okolicy, którzy byli potomkami budowniczych cerkwi. Ludzie ci zostali wysiedleni z Polski około 50 lat wcześniej w ramach akcji „Wisła”. Część z nich wracała po latach do Beskidu by choć na chwilę, jeszcze raz przed śmiercią zobaczyć swoje miejsce urodzenia.

Poznajemy zatem historię sparaliżowanego starca, którego przyniesiono na krześle, by mógł zobaczyć świątynię, w której został ochrzczony. Jest to jego ostatnie życzenie przed śmiercią. Narrator opowiada także o kobietach, które przybyły, kiedy cerkiew była w rozkładzie, ale one, wciąż pamiętając ją za czasów świetności modliły się, chociaż już dawno nie było w budynku ikonostasu.

Na końcu narrator wraca do rozmowy z turystą, który nie czuje atmosfery świętości tego miejsca. Przechadza się i robi zdjęcia. To różni go od narratora, który jest osobiście związany z miejsce. Mężczyźni rozmawiają na temat tego, że cerkiew została rozebrana i ma zostać powtórnie złożona w całość. Wg turysty to dobry pomysł. Narrator jednak uważa inaczej, ale milczy. Myśli tylko, że „miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią”. 

Na koniec turysta pyta, gdzie było wejście do cerkwi, narrator wskazuje mu miejsce progu, na którym stoi człowiek z aparatem. 

---

---

Motywy z Innego świata Gustawa Herlinga Grudzińskiego

---

1.  Motyw cierpienia w Innym świecie

W Innym świecie cierpienie ma charakter totalny i systemowy. Więźniowie łagrów doświadczają głodu, morderczej pracy, chorób, zimna i przemocy psychicznej. Cierpienie nie jest skutkiem winy jednostki, lecz narzędziem represji państwowej. Autor ukazuje, że długotrwałe cierpienie prowadzi do degradacji fizycznej i moralnej człowieka, a granice wytrzymałości są regularnie przekraczane.

2.  Motyw odczłowieczenia w Innym świecie

System łagrowy pozbawia więźniów godności, tożsamości i indywidualności. Człowiek zostaje sprowadzony do numeru, siły roboczej, biologicznego organizmu walczącego o przetrwanie. Relacje międzyludzkie ulegają wypaczeniu — solidarność zastępuje egoizm, a moralność bywa luksusem nieosiągalnym w warunkach głodu i strachu.

3.  Motyw próby moralnej w Innym świecie

Łagier jest przestrzenią nieustannego egzaminu sumienia. Bohaterowie muszą wybierać między przetrwaniem a zachowaniem zasad etycznych. Herling-Grudziński pokazuje, że w ekstremalnych warunkach nie wszyscy potrafią ocalić człowieczeństwo, ale ci, którym się to udaje, stają się świadectwem moralnego oporu wobec zła.

---

---

Konteksty do Księgi Hioba

 

1. Inny świat jako kontekst do Księgi Hioba – cierpienie niezawinione

Podobnie jak Hiob, więźniowie łagrów cierpią bez osobistej winy. Zarówno w Księdze Hioba, jak i w Innym świecie zostaje zakwestionowany prosty związek między winą a karą. Oba teksty stawiają pytanie o sens cierpienia i granice ludzkiej sprawiedliwości.

---

---

2. Dżuma jako kontekst do Księgi Hioba – bunt wobec absurdu cierpienia

W Dżumie Alberta Camusa cierpienie dotyka ludzi losowo, podobnie jak Hioba. Doktor Rieux nie szuka metafizycznych wyjaśnień, lecz wybiera etyczny bunt i solidarność. To nowoczesna odpowiedź na problem teodycei obecny w Księdze Hioba — zamiast zgody na los pojawia się odpowiedzialność za drugiego człowieka.

---

3. Treny jako kontekst do Księgi Hioba – kryzys wiary

Jan Kochanowski, podobnie jak Hiob, doświadcza załamania dotychczasowego światopoglądu po stracie dziecka. Trenyukazują bunt, rozpacz i zwątpienie w Bożą sprawiedliwość. Ostatecznie jednak, tak jak w Księdze Hioba, dochodzi do próby odbudowy ładu moralnego i pogodzenia się z losem.

---

Omówienie wszystkich epok i lektur, kontekstów oraz opracowanie na maturę ustną znajdziesz w moich Kursach maturalnych

---

siewie.edu.pl