Darmowe notatki z języka polskiego do matury 2026.
W dzisiejszym powtórzeniu poznasz: schemat notatki syntetyzującej, typy narracji, środki stylistyczne z baroku.
Opracowanie przygotowała:
Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka pierwszych opracowań na maturę ustną!
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 22. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Przepis na udaną notatkę syntetyzującą
Co to jest notatka syntetyzująca?
Notatka syntetyzująca to krótka forma wypowiedzi (ok. 60–90 wyrazów), w której:
- selekcjonujesz najważniejsze informacje z dwóch tekstów,
- przedstawiasz stanowisko każdego autora wobec określonego zagadnienia,
- porównujesz te stanowiska, wskazując podobieństwa i/lub różnice,
- formułujesz wniosek zgodny z treścią tekstów.
Ta forma łączy w sobie elementy streszczenia i porównania, dlatego wymaga zarówno zwięzłości, jak i analizy.
Krok po kroku — jak ją napisać
1. Uważnie przeczytaj oba teksty
Najpierw zapoznaj się z tekstami, na które masz odpowiedzieć. Podkreślaj:
- kluczowe informacje,
- opinie i argumenty autorów,
- to, co wprost odpowiada na temat notatki
Dobrym sposobem jest zapisanie krótkich notatek przy tekście — to ułatwia selekcję treści
2. Zidentyfikuj temat
Zanim zaczniesz pisać, dokładnie określ, o jaki problem lub zagadnienie pyta zadanie. Notatka musi być na temat — każde zdanie powinno się do tego odnosić. Możesz podkreślić w poleceniu kluczowe frazy, żeby w trakcie pisania do nich wracać.
3. Wybierz najważniejsze informacje
Z obu tekstów wybierz tylko te informacje, które:
- dotyczą tematu notatki,
- wyjaśniają stanowisko autora,
- pomagają w porównaniu poglądów.
Pamiętaj, że to zwięzły tekst, więc bez zbędnych szczegółów!
4. Przedstaw stanowiska autorów
W kilku zdaniach opisz:
- co mówi pierwszy autor,
- co mówi drugi autor.
Używaj własnych słów — unikaj cytowania. Operuj parafrazą i uogólnieniami
Przydatne rozpoczęcia:
- Autor X zauważa, że…
- Z kolei Y podkreśla, iż…
5. Porównaj poglądy
Po przedstawieniu stanowisk:
- pokaż, co ze sobą łączy,
- co je różni,
- albo jak jedno uzupełnia drugie.
To sedno notatki syntetyzującej
6. Dodaj wniosek
Na koniec napisz krótkie ogólne zdanie podsumowujące, w jaki sposób oba teksty odnoszą się do tematu.
Styl i język – jak pisać?
Rzeczowo — skup się na faktach i poglądach, nie oceniaj
Spójnie — logiczne przejścia między zdaniami
Własne słowa — unikaj przytaczania cytatów
Bez dygresji — trzymaj się tematu
Parafraza i uogólnienia pomagają skrócić treść
Długość i punktacja
Na maturze notatka syntetyzująca powinna mieć 60–90 wyrazów — ani mniej, ani więcej. Za jej napisanie możesz otrzymać punkty w kategorii Treść i Poprawność językowa — dlatego warto dbać o zwięzłość i poprawność wypowiedzi.
Podsumowanie najważniejszych zasad
- Przeczytaj dokładnie oba teksty
- Sformułuj temat własnymi słowami
- Wybierz najistotniejsze informacje
- Przedstaw stanowiska autorów
- Porównaj poglądy i napisz wniosek
- Pisownia i liczba wyrazów ma znaczenie
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 22. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Typy narracji
1. Narrator występuje w epice – to podmiot opowiadający o wydarzeniach świata przedstawionego.
Narrator pierwszoosobowy
- posługuje się 1. osobą (np. „ja zrobiłem”, „widziałem”),
- jest uczestnikiem wydarzeń,
- ma ograniczoną wiedzę,
- narracja najczęściej jest subiektywna.
Przykład: Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki.
Narrator drugoosobowy
- zwraca się czytelnika za pomocą zaimków „ty”, „tobie”, „twój”, stawiając go w roli głównego bohatera – tworzy w ten sposób poczucie uczestnictwa w akcji
- rzadki w literaturze, najczęściej stosowany w krótkich formach literackich
- tworzy wrażenie bezpośredniego dialogu.
Narrator trzecioosobowy
- opowiada w 3. osobie,
- stoi poza światem przedstawionym,
- może być obiektywny lub subiektywny,
- często wszechwiedzący.
Przykład: Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara.
Typy narracji trzecioosobowej:
obiektywna – narrator tylko obserwuje, bez ocen.
autorska – narrator wszechwiedzący, dystans, komentarze,
personalna – świat ukazany z perspektywy bohatera
Maturalny Kalendarz Adwentowy, 22. grudnia
Kliknij TUTAJ, by poznać szczegóły
Środki stylistyczne literatury baroku
Epoka baroku w literaturze cechuje się bogactwem środków artystycznych, które mają wywołać efekt zaskoczenia, kontrastu i głębokiej refleksji. Twórcy barokowi często stosowali figury retoryczne i stylistyczne, by wydobyć dramatyzm, paradoks świata i sprzeczności ludzkiego doświadczenia.
Najważniejsze środki stylistyczne:
1. Kontrast (antyteza)
To kluczowa cecha baroku — epoka kontrastów.
Zestawienie przeciwstawnych pojęć („miłość — śmierć”, „życie — nicość”), które podkreślają dramatyzm utworu oraz poruszanego zagadnienia.
2. Oksymoron
- Połączenie dwóch sprzecznych wyrazów („mróz gorejący”, „ogień lodowy”), które tworzy paradoksalne obrazy
- Służy zaskoczeniu oraz ukazaniu złożoności i niejednolitości świata.
3. Paradoks
- Myśl pozornie sprzeczna z logiką, która po głębszym przemyśleniu odsłania prawdę (np. „Pierwszym warunkiem nieśmiertelności jest śmierć”).
- Barok uwielbiał paradoksy jako sposób wyrażania sprzecznych doświadczeń człowieka.
4. Koncept
- Zaskakujący pomysł artystyczny stanowiący o organizacji i przesłaniu wiersza. Mógł polegać na zadziwiających zestawieniach wyrazów, nietypowej budowie utworu czy mieszaniu tonów wypowiedzi.
- Bardzo ceniony w poezji barokowej — ma szokować i skłaniać do refleksji.
- Pamiętaj: zawsze wskazuj składowe konceptu: w jaki sposób autor próbuje zaskoczyć czytelnika?
5. Anafora
- Powtórzenie tego samego słowa lub frazy na początku kolejnych wersów lub segmentów utworu — wzmacnia rytm i nacisk na powtarzany motyw. Nierzadko wzbudza poczucie harmonii.
6. Epifora
- Powtórzenie na końcu wersów, fraz lub zdań — podobnie jak anafora służy ekspresji i rytmizacji.
7. Hiperbola
- Wyolbrzymienie uczuć, zjawisk lub opisów — tworzy ekspresyjny, intensywny wyraz poetycki.
8. Inwersja
- Przestawienie normalnego szyku wyrazów — poeci barokowi często manipulowali składnią dla efektu artystycznego.
9. Przerzutnia
- Przeniesienie części zdania do kolejnego wersu — zaburza naturalną intonację i buduje napięcie.
10. Kalambur
- Gra słów oparta na podobieństwie brzmieniowym, która ujawnia dwuznaczność i często dodaje humor lub głębszy sens.
11. Puenta (pointa)
- Błyskotliwe, zaskakujące zakończenie utworu — często paradoksalne lub przewrotne, pozostawia czytelnika w refleksji.
Funkcje tych środków w literaturze
Barokowi autorzy używali tych środków, aby:
ukazać świat jako pełen napięć i kontrastów,
wydobyć sprzeczności ludzkiego losu.
zaskoczyć odbiorcę nieoczywistymi obrazami i formą,
podkreślić dramatyzm i głębię uczuć,
Omówienie wszystkich epok i lektur, kontekstów oraz opracowanie na maturę ustną znajdziesz w moich Kursach maturalnych
